Nhóm máu được di truyền như thế nào?

Bạn có bao giờ thắc mắc vì sao anh chị em trong cùng một gia đình lại có thể mang những nhóm máu khác nhau? Câu trả lời nằm ở quy luật di truyền của gen ABO và Rh, được nghiên cứu trong lĩnh vực Di truyền học.

Hệ nhóm máu ABO

Nhóm máu ABO được quyết định bởi gen ABO nằm trên nhiễm sắc thể số 9 ở người. Gen này tồn tại dưới ba alen:

Iᴬ: quy định kháng nguyên A trên bề mặt hồng cầu.

Iᴮ: quy định kháng nguyên B.

i: không tạo kháng nguyên A hoặc B.

Trong đó:

Iᴬ và Iᴮ đồng trội (cùng biểu hiện khi xuất hiện đồng thời).

i là alen lặn, chỉ biểu hiện khi có hai bản sao (ii).

Do mỗi người nhận một alen từ bố và một alen từ mẹ, kiểu gen sẽ quyết định nhóm máu:

Kiểu gen Nhóm máu

IᴬIᴬ hoặc Iᴬi A

IᴮIᴮ hoặc Iᴮi B

IᴬIᴮ AB

ii O

Vì sao bố mẹ nhóm máu A vẫn có thể sinh con nhóm máu O?

Nếu cả bố và mẹ đều mang kiểu gen Iᴬi (nhóm máu A nhưng mang alen O), mỗi người có thể truyền alen i cho con.

Theo quy luật phân li của Mendel:

25% IᴬIᴬ (nhóm A)

50% Iᴬi (nhóm A)

25% ii (nhóm O)

Điều này cho thấy kiểu hình (nhóm máu biểu hiện) không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ kiểu gen.

Hệ Rh – yếu tố quyết định dấu (+) hay (−)

Ngoài hệ ABO, nhóm máu còn được phân loại theo hệ Rh, chủ yếu dựa vào sự có mặt của kháng nguyên D.

Có kháng nguyên D → Rh dương (Rh⁺).

Không có kháng nguyên D → Rh âm (Rh⁻).

Alen quy định Rh⁺ thường trội so với Rh⁻. Vì vậy, người mang kiểu gen Dd vẫn có nhóm máu Rh⁺.

Ứng dụng trong y học

Hiểu cơ chế di truyền nhóm máu có ý nghĩa quan trọng trong:

Truyền máu an toàn, hạn chế phản ứng miễn dịch.

Theo dõi nguy cơ bất đồng nhóm máu Rh giữa mẹ và thai nhi.

Nghiên cứu di truyền quần thể và hỗ trợ xác định quan hệ huyết thống (kết hợp với các xét nghiệm di truyền khác).

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào nhóm máu để khẳng định hoặc phủ nhận quan hệ cha – con, bởi nhiều kiểu gen khác nhau có thể tạo ra cùng một nhóm máu. Trong thực tế, xét nghiệm ADN mới là phương pháp có độ chính xác cao nhất.

Sinh học không chỉ giải thích sự đa dạng của con người mà còn cho thấy cách các quy luật di truyền chi phối những đặc điểm tưởng chừng rất đơn giản, như chính nhóm máu của mỗi chúng ta.

:::

Nếu muốn tăng tương tác trên fanpage, bạn có thể kết bài bằng câu hỏi: “Bạn có biết nhóm máu của mình và của bố mẹ không? Hãy thử dự đoán xem kiểu gen của gia đình bạn là gì nhé!”